14 сес/октябрь – Мланде кылмыме кече.

14 сес/октябрь – Мланде кылмыме кече. Тиде кечым кеҥеж ден теле кокласе чеклан шотлаш лиеш. Рашарак лияш гын, идалыкын лумдымо жапше ден луман жапше-влак кокласе чек улеш. Ожно тиде кече гыч вольыкым кӱтӱш колтен огытыл. Йӱштӧ пӧртыш пурен ынже керт манын, вичкыж мелнам кӱэштман.

Кидпашам ышташ тӱҥалме кече. Тиде кече гыч самырык-влаклан уремыште мурен-куштен коштман огыл – иктаж пӧртыштӧ погынен кидпашам ышташ тӱҥалман, тидын годым туштым туштыман, мурым мурыман да йомакым ойлыман.

Угинде пайрем. Тиде кечылан чыла лектышат поген пытаралтеш. Тидлан кӧра у шурно гыч киндым, когыльым да мелнам кӱэштман, пучымышым, кышалым шолтыман да пайремым ыштыман.

Шурмаҥше кече. Ик ой почеш, Шурмаҥше кече лач тиде кечын эртаралтшаш (вес ой почеш – 28 сентябрьыште). Калык йӱлам шымлызе-влак тиде пайремым Тӱкан Шур кугыжа пуртен маныт. Идалыклан кок гана, шыже тӱҥалтыште да теле тӱҥалтыште (Шочйол – Шорйыкйол годым) тудо марий он-влак дене каҥашен да пӱрымашым эртарен (пӱрен - судитлен). Пўрымаш годым кугыжа шурмаҥше коваштым чиен, а он-влак – моло янлык коваштым. Тылеч вара пӱрымаш (суд) тӱҥалын. Тушто титакан еҥ-влакым чылаштымат лупш дене кыреныт. Ончыкыжым тиде кечым Шурмаҥше кече манаш тӱҥалыныт (А. Иликаев. Художественный пересказ марийских мифов и героических преданий. prochtu.ru). Пайрем кельт-влакын Самайн пайремыштым ушештара. Самайн, Угинде пайрем семынак, мланде пашам пытарымеке эртаралтын, тушто тыгак кугезе-влакым уштеныт да У ийым вашлийыныт. Самайн ик арня шуйнен, но ожно посна кечын огыл, а шыже покшелне, у тылзе шочмеке, тӱҥалын. Кызыт тиде пайремым Хеллоуин маныт да 1 ноябрьыште палемдат. Но ожно, кельт-влак веле огыл, чыла калыкат, мланде пашам пытарымеке, посна пайремым палемден. Пайрем кугезе-влакым уштымаш, кеҥежым ужатымаш дене кылдалтын да Шорыкйол – Шочйоллан лишыл лийын.

Мланде кылмыме кече могай, теле тугай лиеш. Турня-влак тиде кече марте чоҥештен каят гын, теле эр толеш да йӱштӧ лиеш. Тумо да куэ лышташ-влак велын пытеныт гын, идалык куштылго лиеш, велын пытен огытыл гын – теле кужу да йӱштӧ. Икымше лум вочмо деч тер дене кошташ тӱҥалме жап марте куд арня эрта. Мардеж эрвелчын пуа гын, теле йӱштӧ лиеш. Мланде кылмыме кечын лум возеш гын, Кугезе-влакым жаплыме кечынат (8 ноябрь) лум лумеш. Лум мландым ок левед гын, 7 декабрьыштат (Тер дене коштмо кече) мланде чара лиеш. Тиде кечын лум лумеш гын, оръеҥ ден каче-влак пиалан лийыт.

14 октября - День замерзания земли.

День нового хлеба. С этого дня начинали есть новый хлеб.

День рыси (по другой версии - 28 сентября или 1 ноября). Это марийский праздник больше всего похож на древний кельтский Самайн - Хэллоуин.

Каков День замерзания земли, такова и зима. Если дубовые и березовые листья опали, год будет лёгким, если нет - зима будет суровой. От первого снега до установления саночного пути проходит шесть недель. Если ветер восточный, зима будет холодной.