Серлагыш

Серлагыш

Илен улмаш ик марий. Тудо, икмарда ешыште шочын кушкын гынат, ўдырым налмекыже, ик жап гыч моткоч пояныш савыр- нен. Имньыже ¢рº ден лийын, икмыняр ушкал да ятыр моло вольык. Мучашлан кевытымат кучаш т¢‰алын. Тыге тудо куанен илен кертеш ыле, но пойымыжлан кºра койышыжо моткоч пужлен. Йорло ден к¢чен коштшо е‰-влакым, эсогыл, пийлан шотлаш т¢‰алын. Ватыжланат, тыге ойлаш ойºрº манмыжлан, коклан логалын.

Икмыняр жап эртымеке, илыме кундемышкыже укан ий толын. Кок ий почела мланде моткоч уда лектышым пуэн. Ялыштышт тиде марийын веле аныклыме шурныжо ятыр лийын. Но тудет иктыланат полшаш вашкен огыл. Шурным тудлан веле пуэн, кº идалык гыч ик мешак олмеш кум мешакым пуаш келшен. Но лач тиде жап гыч марийын поянлыкше артымыжым чарнен. Ала молан я ушкалже, я имньыже черланен колаш т¢‰алыныт. Тидлан кºра марий шурныж ден моло сатулан акым эшеат чот к¢зыктен. Но ала тиде, ала моло амаллан кєра ватыжынат тазалыкше лушкен, тыге шкат куаным монден.

А ик й¢дым марийлан шоналташ таратыше омо конча…

...Марий суртыштыжо окнаш ончен шинчен. Кенета оралтышкыже ошым чийыше кок е‰ пура. Иктыжын суран ¢штешыже кугу кердым пижыктен улмаш. Ик тат гыч пºрт омса почылтеш да вучыдымо уна-влак пºртышкº пурен шогалыт, но коктын огыл, а кумытын. Пурымышт годым вучыдымо уна-влак коклашке ала-кушеч кумшо е‰ ушнен. Кердым сакыше е‰ суртоза ўмбаке тўткын ончалеш да ойлаш тў‰алеш:

- Мом ыштена тиде е‰ым? Тыштак пытарена, але эше иктаж кечым пуэна?

- Серлагышыж деч йодына, - ушна йолташыже.

- Мом вучаш? - мутым налеш кердан е‰. - Пытарена. Шоналташ жапше шагал огыл лийын. Айдемым пийлан шотлаш ойєрє.

- Ида вашке! - коклаш пура кумшыжо. - Эше ик кечылан кодыза.

- Тугеже, эрла марте вучалтена, - келшат кердан е‰ ден йолташыже да лектын ошкылыт...

Марий кенета лўдын помыжалтеш. Умбакыже маленат ок керт. Кече нєлтмеке, кынелешат, шонаш тў‰алеш. Ты жапыште капка йўкым колеш. Ончалешат, оралтышкыже вачыгоч котомкам сакыше кок кўчызє пурымым ужеш. Ик жап гыч пºрт омса почылтеш. Но пºртышкыжє кок е‰ олмеш кумыт пура.

- Ош Поро Кугу Юмо л¢меш кочкаш кинде шултыш ден подылаш ик корка пурам пуза? – йодыт кўчызє-влак.

Марий виклан омыжым шарналта да вучыдымо уна-влакым ¢стелтºрыш шында, эн тамле сий дене сийла. Пеленышт когыльым пуэн колта. Но, омыжо семынак, пєрт гыч кум е‰ лектеш, а оралте гыч - коктыт веле.

Уна-влак лектын веле каят, сад-пакчаштыже кушшо пистышкыже икмыняр мўкш еш толын пўтыралтеш. Марий ден ватыже нуным юватылде поген налыт да омарташ петырат.

Марий умыла: нине е‰-влак кўчызє огыл, а юмо лийыныт. Тылеч вара тиде марий нужнарак е‰-влакым пагалаш, Юмылан тауштен илаш тў‰алын да ик кўчызымат пукшыде колтен огыл.

Тудын суртышкыжо Мер Юмо ден Витньзыже пуреныт. Нуно марийын койышыжым пытартыш гана тергеныт. Кумшыжо Юмо Серлагышыже – Шочын ачаже улмаш. Марийым лач тудо арален коден. Вет калык ой почеш, кажне е‰ын пеленже Шочын аваж ден Шочын ачаже улыт да тўрлє э‰гек ден экшык деч арален шогат. Нуным тыгак Вачўмбал Кугу Юмо, Вачўмбал Кугу Пўрышє, Вачўмбал Кугу Серлагыш маныт. Суртым Сурт Серлагыш (але Сурт оза ден Сурт кува) арала. Тудак кудыводыж (Кудыводыж ден Кудерт кува) лиеш. А Мер Юмо, тўрлє сыным налын, полышкалышыж дене эл мучко калыкым терген коштеш. Алал кумылан лийза! Нуно тендан декат пурен кертыт.

Эсен ЭЛАЙ.