Кужу тӱтя-влак нерген

КУЖУ ТӰТЯ-ВЛАК

Пеш шукерте ожно кужу тӱтя-влак коремла, кожла воктен иленыт. Нуно ик корно дене веле коштыныт. Нуно агун коштымашке толыт улмаш. Шокшо агунышто шикшан коҥга ончылно ырыктен шинчылтыныт. Туштак кычкыркаленыт, куштеныт, муреныт. Ялла воктен пеш кугу сӱан дене кудалышт эртеныт. Шкешт кужу ӱпан, пеш кугу еҥ лийыныт.

Вара нуно шуко тушманышт дене ваш пижын кредалмаште пытеныт. Илымышт годым марий-влаклан окса дене, сар курал дене

полшеныт. Пеш сайын лӱен моштеныт. Лӱят нуно тора гычак да иканаште пуштыт улмаш.

Тӱтя кужу тыглай еҥ гаяк лийын. Аза ыштышаш еҥым кучен наҥгаят да шке денышт азам ыштыктат улмаш. Вара, тӱрлӧ ӱзгарым, мыжерым, тувырым пуэден, кудышкыжо колтат. А тыгай мыжерым але тувырым чиен толшо-влакет шинчалан койдымо лийыныт. Нуно мемнан гай еҥым пеш чот ондалкаленыт. Кожлашке наҥгаеныт да тӱрлӧ кочкышым пукшеныт, йӱктеныт. Ӱжмӧ унашт вурседылаш але иктаж-мом ыштылаш тӱҥалеш гын, кочкышет, пӧртет тунамак уке лийын кая улмаш. А унала толшо еҥет пундыш ӱмбалан чарайолын шинчен кодеш.

КУГУ ТӰЧА МАРИЙ ВАТЕ ДЕКЕ КОШТЫН

Илен улмаш ик вате. Еҥ-влак ӧрыныт: кажне кечын оза куван пєртыштыжє лу шагатлан тул койын. Тиде кугу тӱча кошташ тӱҥалын улмаш, таҥже лийын. Пеленже эре ала-момат пеш шуко конден: оксам, кочкаш, чияш. Калык кынелмешке йӱыт, кочкыт. Ватет пашам ок ыште, ялыш коштмымат чарнен. Еҥ-влак йодмылан: «Молан мый пашам ыштем? — веле манын. — Мыйын чыла уло». А еҥ-влакше ӧрыныт: «Тыйын вет тиде таҥет огыл, а кугу тӱча. Шинчатлан веле тыге коеш. Тый, кастене толмекше, лӱмын йолжым ончо».

Ӱдрамашет еҥ шомак почеш кастене тучам давай ончаш. Чырам налын да чӱктен. Вара йолжым ончалынат, ӧрын каен: йолжо пун вузык веле да копажат мӧҥгешла. Ватет чыра тулетым тушкалтен йолышкыжо — тӱчат тунамак йӱлен каен. Пӧртшат йӱлен, ватыжат пырля йӱлен колен.

КУЗЕ МАРИЙ ДЕН КУГУ ТӰТЯ-ВЛАК ИЛЕНЫТ

Кугу тӱтя-влак пеш кугу, виян улмашыныт. Нуным вес семынже овда маныныт. Ончыч нуно мемнан гай калык дене иктешак иленыт. Вара иже мемнан калык нунын дечын ойырлен.

Овда корем кызытат уло Пижан ялсоветыште. Овда-влак ожно тыгакак пӧртым ыштеныт. Пӧрт туврашышт волен каен да кызытат тиде верым «Овда вынем» маныт. Овда калык сар годым марий-влаклан пеш чот полшен. Нуно шукын кредалаш каеныт. Каеныт шортын. Шортмо йӱк шоктен, а шкешт койын огытыл. Овда калыкет копаштым ончыктен ойленыт: «Ужыда, мемнан копана

шокте гай веле. Кидкопана огыл гын, те сеҥен огыда керт ыле». Тудо пєртыш пура гын, ик кєршєк пурам йӱын кая улмаш. Овда шеҥгелла йолкопан лийын.