Ӧдӧн Бекен возымыж гыч Йошкар Памаш марий-влакын ойлымышт

1. Кудо-водыж

Поян еҥ курышым кудеш сака. Вор толеш, поянын имньыжым шолыштеш. Вара поянын чонжо коршта. Курышым миен кыра: «Тый ворлан миен перне, Кудо-водыж!» Кудо-водыж миен пернымӧҥгӧ, вор черлана. Вор мия мужанче деке мужедыкташ. Мужанче каласа: «Тый еҥын имньыжым шолыштынат. Ты еҥын Кудо-водыжшо пернен тыланет». Ты кудо-водыжлан немерым чоклаш кӱлеш.

2. Ия

Ия туп шӱнжым шупшеш гын, пӱгыр тупан еҥ лиеш.

3. Чодыра-ия

Чодыра-иялан чоклат мераҥын шӱмжым-мокшыжым, вара еҥ куча.

4. Коҥга-ия

Кӧҥгамбалан азам ит пыште: коҥга-ия шупшеш, пӱгыр тупан лиеш.

5. Вӱд-ия ӱдыр

Вакш оза-влак ойлат: «Вӱд-ия ӱдырлан от чокло гын, вакш пӱям кум-ныл йырет кора. Пӱен, пӱен ушыжо кая вакш-озан. Вара Вӱд-ия ӱдырлан чоклат. Сӧсна игым пуат, ожно изи азам пуеныт.

6. Парий, тарвылтыш

Салтак вате еҥ ден коштеш, мӱшкыраҥеш, вара азам ышта, «Тидым еҥ ынже шиж», - манын, чодыраш намиен чыка. Кашка помышко куруш дене. Вара кая шке. Ту аза парий лиеш. Тудын воктечше кайыме годым лектеш, вара еҥым кычкыра. «Куш кает?», - манеш. Еҥ, лўдешат, кудалеш. Тудо почешыже куржеш магырен. Еҥ каласа: «Тарвылтыш манеш, лӱмдымӧ, мыйым мом пастырет?». Вара лӱмдымӧ манмылан вожылын киен кодеш.

7. Увер (вувер)

Увер (вувер) тул гане, шкеж деч шӱгарла гыч толын лектеш, тыйым лӱдыкта, увер юым моштет гын, от мошто гын, огеш логал.

Олашке миенам ыле. Йӱдым пӧртылмем годым ваштареш таҥгал лие увер, мый тудын южым ом мошто, мыйым ыш логал, эртен кайыш.

8. Мланде-опкын

Мланде-опкын волен каен, сӱмырлен каен, пундашыже о кой. Пундашдыме вӱд.

9. Шӱкшӧ йондал

Мончаште шӱкшӧ йондал. Айдемым чымен пуштеш, пошара.

10. Ӧрт

Каче возын мален колта, омыж ден коштеш. Ӧртшӧ коштеш. Пӧртын йынже укеат, ӧртшӧ каен, йӱштӧ.

Колышо толеш Семык годым. Тудлан сортам чӱктат, вара мелнам кышка: «Киямат-тӧра, шужо, Киямат-савуш, шужо, ачай, шужо, авай шужо!» Вара пурам пышта атышке: «Ачай шужо, авай шужо!». Тунам ӧртшӧ толеш колышын.

Шурным шолем эмгатен, ӧртшӧ каен ялтак.

11. Ужшо-колшо

Мый черланен кием. Вара изиш паремаш тӱҥалам. Вара каем ужшо-колшо деке. Миен шуам ужшо-колшо деке, пурем пӧртышкыжӧ. Шун терке дене вӱдым шында, вара шун теркен кок тӱрешыже кӱзгым (воштончышым) шында. Вара онча кӱзгышкӧ. «Тый, манеш, паремат, еҥ пужен огыл. Юмылан кумал!», - манеш.

12.

Асмай кугыза чывым, шӱрашым, шӧнчалым, изе подым налын пеленже. Вара миен Пойтара вӱд воктен арамашке. Арамаш мийымӱҥгӧ, тулым олтен, изи подшым сакен, вара чывым шӱшкылын, пӱнчым тулеш йӱлатен. Вара, чывыжым эрыктен пытарымӧҥгӧ, изи подеш пыштен шолтен, шӱрашымат пыштен, шєнчалым пыштен. Чывыже кӱймӧҥгӧ, волтен. Вара, шылжым атлен пытарымӧҥгӧ, чоклаш тӱҥалын. «Мыйым шольым кырыш», - манын чоклен пу тӱҥеш, кумалын. «Мые кузе ты чыве дене азапланен ыштен шуктышым, тудат, конден седыгак чывым, шӱрашым, шӧнчалым, кумалже тыланет. «Поро онапу», - манын кумалже! Седыге миен от кумал гын, поремын от керт».

Кумалмӧҥгӧ каен шольыж деке онапуын кӱдылчынжӧ. «Айда, поро онапу, поро Вӱд-ава, - манеш, – каена шольым деке унаш!»

Вара шольыжо черланен. Нимо денат йӧным муын огыл паремаш. Вара изаже каласен, чаманен шольыжым: «Шольым, - манеш, - нал, - манеш, - чывым, нал шӱрашым, нал изе подым, кае, - манеш, - ту онапуын тӱҥешыже! Тулым олтен, чыветым шӱшкылын, изе под дене сакен, шолтен, шӱраш, шӧнчалым пыштен шолто, - манеш, - Кӱймыжмӧҥгӧ волто, шылетым атле, вара онапулан кумал! Вӱд-авалан кумал! – манеш, мыланна тылечла ит перне, - манын каласе!» - манеш. «Пойтара вӱдын кочшо лектын коштшо еҥлан перне!», - манын каласе шольым», - манеш.