Йєратымашым шижын моштыман...

Йєратымашым шижын моштыман...

Южо мужырым ончен, пўрымаш деч от утло манме калыкмут шкеак ушыш толын пура. Пўрымаш е‰-влакым могай гына корныш ок пурто, но эре ик чыныш - еш илышыш намия.

Районышто пагалыме ик тыгай мужырлан Каримовмыт шотлалтыт. Мишкан ўдыр ден Ермекей район гыч рвезе вашлийын кертыт манын ўшанашат йєсє.

Нунын еш илышышт икгайрак улыт манаш лиеш: Зинфир Хакимовичын ачаже ватыже колымо деч вара 6 икшыве дене кодын. Тулык йоча-влаклан авам самырык вате, марийже деч 20 ийлан изирак, вашталтен. Варажым нунын эше 2 икшывышт шочын.

Манзума Наматовнан ачажат тулыкеш кодын - ныл икшывын авашт колен, ачашт фронтышто улмо жапыште йоча-влакым йоча пєртыш колтеныт. 1943 ийыште ача фронт гыч пєртылын, ик жап гыч 20 ийлан самырык ўдырамашым марлан налын. Йоча пєрт гыч икшывыже-влакым налыныт, а вара ешыште эше 5 йоча шочын.

Белебейысе педагогический училищын выпускникше Зинфир Каримов Ермекей районышко направленийым налын. Тидын годым пырля тунемме группа гыч ўдырын шортмыжым ужын. Мо лийын манын йодмылан тыгай умылтарымашым налын: тудлан Мишкан районыш каяш направленийым пуэныт, а туштыжо маска-влак уремыште коштыт, кузе тугай верыште пашам ышташ лиеш. Рвезе ўдырым чаманен, вер дене вашталташ шонен пыштен. Направленийым пуэдыше-влак тореш лийын огытыл. Тыге самырык специалист Мишкан районыш логалын, а Бабай школым шкеже ойырен налын.

Тиде жапыште самырык, мотор Манзума райцентрысе книга кевытыште пашам ыштен. Тушакынак самырык-влак икте-весышт дене икымше гана вашлийыныт. Жап эртен, ўдыр почтышто пашам ышташ тў‰алын. Кемий отделенийын начальникше отпускыш каенат, тудым вашталташ жаплан Манзумам колтеныт. Ик кечын почтышко Зинфир Каримов пурен. Варажым нуно пырля Бабай ялыш ошкылыныт. Рвезе тушто пачерыш илаш пурен, а ўдырын родыжо-влак тушто лийыныт. Тиде кастенак нуно клубышто уэш вашлийыныт. Зинфир ўмырыштыжє ик гана Манзумам капка ончык шумеш ужатен, тушто эр ўжара марте шогеныт.

Тиде жап нунылан умылаш ситен: пырля илаш шочыныт. А вес эрым пырля вашлийыныт, тиде кечынак никах деч вара ешым чумыреныт.

- Самырык годым мый кугу йєратымашым, пиалым вученам. Тиде тема дене шуко диспутым эртаренам. Вет ўдыр-влак ош имне дене толшо принцым, а рвезе-влак королевам вучат. А принц ден королева воктенак улыт, нунылан икте-весыштым ужын гына моштыман, а тидланже жап кўлеш, - манеш Манзума Наматовна. - Мемнан келшыме жапыште конфетым, пеледышым пєлеклыме жап лийын огыл, шоныде-вучыде манме гай мужыра‰ынна. Кызытсе гай ош фата, кугу сўан лийын огыл.

Пырля илаш тў‰алме деч вара ик жап эртымеке, официально мужыра‰аш шонен пыштышна. 1968 ий октябрьыште, паспортнам налын, Кемий сельсоветыш мийышна. Сельсоветыште шинчыше секретарь Лида мемнан деч свидетельна-влакым йодо, а нунышт лийын огытыл.

Варажым оръе‰ могырлан свидетель семын шкеже кид палыжым пыштыш, а качымарий могырлан урем гыч Бабай клуб вуйлатышым ўжын пуртышна. Тиде кечынак секретарь мыланна мужыра‰ме нерген свидетельствым кучыктыш. Тыге ме закон почеш марий ден ватыш савырнышна.

Икана, эше рвезе улмем годымак, мариемлан єпкелалтынрак пелештышым: «Тый иканат мыйым йєратем манын отыл». Тудо вашештыш: «Йєратымаш нерген огыт ойло, тудым шижын моштыман». А тидыжым мый ўмырем мучко шижын иленам.

Пырля илаш тў‰алме икымше ийыште, тунам мый Кемий почта отделений начальниклан ыштенам, мыйын растрата лектын - 400 те‰ге (тыгай акаш займ облигацийым йомдаренам).

Ревизий деч вара Бабайыш шумеш шортын-шортын каенам. А марием, молан шортмем пален налмеке, вигак кє деч оксам араш лиймым шотлаш тў‰але. Тунам оксам мыйын кок шочмо изам Вализян Рахимов пуыш. Икмыняр тылзе гыч йомшо облигаций-влакым муынна, мыланна ты суммым пєртылтышт, но мый паша деч посна кодым да ик ий мариемын шўйыштыжє шинченам.

Каримовмыт нигунам паша деч лўдын огытыл. Латкуд ияш Манзума Наматовна киномеханикын полышкалышыжлан, чо‰ымо пашаште шала пашам ыштышылан, магазиныште, почтышто, школышто пашам ыштен. А пўрымашыжым творчествыште муын.

1975 ийыште редакцийыш вучыдымын логалын. Паша укелан кєра жаплан тушко толын да сулен налме канышыш лекмешкыже ыштен.

Зинфир Хакимовымат районышто ужын шуктеныт. Самырык туныктышо чолга лийын, е‰-влак дене пашам ыштен моштен, сандене тудлан партий райкомышто пашам ышташ темленыт. Вате-марийлан райцентрыште илаш верым пуэныт.

- Тунам жапше тугай лийын, - шарналта Зинфир Хакимович. - Партийын заданийже ваштареш шогалаш лийын огыл. Мылам каласеныт: «За коммунизм» колхозыш парторглан але типографий вуйлатышылан кает. Ватем дене мутланен келшымеке, пырля пашам ышташ келшышна да типографий вуйлатышылан тольым…

- Мый шкемын «принцем» дене 50 ий иленам, - манеш Манзума Наматовна. - Тиде жап писе мардеж гай эртен кайыш. Илышыште тўтан поранжат, мотор кечыжат, пылан жапшат шуко лийыныт. Но ме икте-весылан полшен, вашла э‰ертен, чыла нелылыкым се‰ен лектынна. Таче ме эн пиалан мужыр улына. Икшывына ден уныкана-влак йол ўмбак шогалыныт.

Манзума Наматовна ден Зинфир Хакимовичым колыштын, эше тў‰алтышыште каласыме ой ушыш пура: «Нуно икте-весыштлан пўралтыныт!».

Фирдаус КАДИКОВА.