«Тиде волгыдо тўняш толынна ме вашлияш»

«Тиде волгыдо тўняш толынна ме вашлияш»

Рита Ялаеван «А иначе зачем на земле мы живём» книгаже почеш шонкалымаш

Шукерте огыл кидышкем Рита Ялаеван «А иначе зачем на земле мы живём» книгаже вереште. Лўмжо чылтак шонаш тарата, философий ончалтышан. Книган лўмжо риторический - йодыш да вашмут ик ойышто.

Книгам шым кугу тўшка гыч чумырымо: Мишкан районын историйже да вия‰ме корныжо; пўртўс да айдеме кокласе кыл; туныктымо паша; вашкыл (тўрлє вере илыше да пашам ыштыше калыкын опытшо); районысо тўвыра илыш; кундемнам кызытсе жапыште чапландарыше е‰-влак; айдемын койыш-шоктышыжо да икте-весым пагален моштымыжо.

Кє марий да моло пошкудо калыкын историйже, эрык верч кучедалмыже,чын верч шогымыжо, Мишкан районын илыш пўрымашыже да ончыкылыкшо дене чак палыме лийнеже – тиде книга дене кылым кучаш темлем.

Молан манаш гын, мыланна, рвезе тукымлан, книга кугу пагалымашым сулышо да историеш тапталт кодшо землякна-влакын

лўмыштым, Яныш Ялкайн премийын лауреатше-влакым, генерал да паралимпиецым, уста туныктышо-влакым, мланде пашае‰-влакым кужулан шарнаш кода.

Автор нерген икмыняр поро шомакым ойлыде ок лий. Мє‰гыштем книга полкышто Рита Ялаеван «Шуктет гын ойєрым – илышет лиеш поро», «Пиалым кушто кычалман?» книгашт-влакат шогат. Садлан тудо пеш палыме автор. Шкеже путырак марий шўлышан ўдырамаш, марий философ манашат лиеш. Рита Каникеевна марий тўням, марий чоным умылышо да палыше айдеме. Тудо Мишкан районеш

шочын-кушкын, садлан тў‰ геройжо-влакат мыланна лишыл улыт: Яныш Ялкайн, Шайхзада Бабич, Орсаев Егор, Аптулманов Алексей, Белов Михаил, Михайлов Кирилл, Хабиров Ильдус да молат.

Мый шкеже спортым йєратем да пагалем. Садлан марий калыкын спортсмен эргышт-влак нерген шукырак палынем. Тиде Кирилл Михайлов, Ростислав Павлов, Эренбург Миксонов. Нине рвезе-влак кугу се‰ымашыш шуыныт. Нуно мемнан пагалымашнам сулат, мыланна ончыкыжым лўддымє да виян лияш шижтарат.

Тыгак мыланем марий калыкын ойєрыжє нерген ужаш пеш келшыш: «Мо мемнам да пўртўснам арален кертеш?» Изи годымат да кызытат мыйын кок ковам, ачам-авам тўрло калыкмут, калык ойпого, ойєрє-влак дене палыме ыштеныт да ыштат.

Но Рита Каникеевнан книгаштыже мый пеш шуко тўрлє у ойєрє-влак дене вашлийым. Нине ойєрє-влак пўртўсым аралыме, койыш-шоктышым ончыктымо, арулык да аныклен моштымо йодышла дене кылдалтыныт.

Тыгай шонымашем шочо: айдеме пўртўсым – янлыкым да кушкылым, южым да вўдым – аралышаш, пуртўсын поянлыкшым пайдалын да аныклен кучылтшаш. Тўрлє кугезе йўлам кучылтын да шуктен, самырык тукым икте-весе дене келшен илыже.

Книгам лудмем годым шижым: кугу тўткылыкым автор шочмо марий йылмым палымылан, тудым арален да вия‰ден шогымо йодышлан ойыра. Мыят тыгай шонымаш дене пеш келшем. Кызытсе жапыште южо рвезе е‰же шке шочмо йылмыжым монден колта да рушла мутланаш тєча. Марий йылмына ынже йом манын, марий ўдыр-рвезе-влак, марла мутланыза.

Шочмо йылме деч ида вожыл! Кє книгам лудын лектеш, тудын шинчымашыже келгемеш, уш-акылже пе‰гыдемеш. «А иначе зачем на земле мы живём» йодыш-ойым марий поэтесса Альбертина Иванован сылнымут корнылаж денат пе‰гыдемдаш лиеш: «Тиде волгыдо

тўняш толынна ме вашлияш…»

Толынна ме вашлияш, палыме лияш, икте-весым умылаш, келшаш, йєраташ, тыршен пашам ышташ, се‰ымашыш шуаш, куанаш, икте-весым пагалаш, поро е‰ ден кугешнаш.

В. ЯНГИЛЬДИН,

Тымбай школышто 11-ше классыште тунемше.