Сарыште шуаралтын

Сарыште шуаралтын

Мария Григорьевна 1931 ий 19 октябрьыште Украиныште Сума олаште шочын. Тудлан неле, но событийлан поян илыш корным эрташ пернен. Поснак Кугу Отечественный сар пале кышам коден. Тунам тудлан индеш ий утларак гына лийын. Кум ий нунылан тушманын оккупироватлыме мландыштыже илаш пернен. ™дыр шке шинчаж дене немыч-влакын осал пашаштым шуко ужын, икмыняр гана шкежат колымаш тўрыштє шоген. Но пўрымаш тудын илышыжым арален коден.

Сар тў‰алмеке, ялла ден олалам бомбитлаш тў‰алыныт. Мария Андрюкован ешыже тунам Кияница станицыште илен. Еш вуй шке кумылын фронтыш каен, ава кум икшыве дене кодын. Фашист-влак станицым налмеке, шке властьыштым шы‰дараш тў‰алыныт.

Верысе е‰-влак тар печке ўмбалне шинчымыла иленыт. Немыч-влак изи гына титакланат лўэн, Германийыш поктен каен кертыныт. Поснак подростко эрге-влакым на‰гаеныт.

- Александр ден Николай изам-влакым немыч-влак ынышт на‰гай манын, авана нунылан ўдыр-влакын вургемыштым чиктен, - шарналта мыйын героем. - Немыч-влак эре лўдыктеныт. Нимо укеланак пошкудо ўдырамашым, тудын инвалид изажым пуштыныт. Кунам чыташ лийдымаш лийын, ме чодыраш каенна. Фашист-влак мемнам поктен огытыл, партизан-влак деч лўдыныт. Икмыняр жап гыч немыч-влак ял гыч каеныт, илаш ласкарак лийын.

Ялысе рвезе-влак чодыраш коштыныт, сар дене модыныт. Мария Григорьевнан Николай изажат нунын дене пырля коштын.

- Икана мый ужын шуктышым, тудо пеленже кочкаш шуко налеш, - шарналта Мария Григорьевна. - Варажым рашемын, тудо шыпак гына ик немычым пукшен. Тудыжо ала шкешт деч киен кодын, ала кредалмыже шуктен огыл. Йўштє жап шуын, кылмен колаш огыл манын, Ганс мемнан деке пураш йодын. Ешнам шочмо элым ужалыше радамыш ынышт пурто манын, ме чылалан ойленна, Иван - аванан акажын изаже. Немыч мыланна сурт сомылым ышташ полшен, ушкалым кўтен, телылан пуым ямдылен… А кунам мемнан-влак толыныт, авана тудым военкоматыш на‰гаен. Тудым фронтыш, Тимошенкон дивизийышкыже колтеныт да аваланна тудын кушто лиймыж нерген эре увертарен шогаш сєреныт. Ганс мыланна фронт гыч серышым возен. Тудо пытартыш кечыж марте мыланна тауштен илен. Сар мучаште серыш-влак толмым чарненыт. Тудым пуштыныт, очыни. Ачанан колымыж нергенат похоронкым налынна. Туге гынат ме ачанам вучымым чарнен огынал. Арам огыл, сусыргышо, но илыше ачана мє‰гє пєртылын.

- Школ деч вара мый медицинский институтышто тунемаш тў‰альым, - шарналта Мария Андрюкова. - Мемнам операцийыш на‰гайышт. Мый чытен шым керт, ушым йодарен шу‰галтым. Врач тунемме гыч кора‰ден. Вара Воронежысе пищевой промышленность институтыш кусаралтым. Варажым тудын лўмжым вашталтеныт. Тудо сахарный, крахмально-паточный, спиртовой да бродильный промышленностьлан кадр-влакым ямдылен. Тунемме жап писын эртен. Распределений почеш Башкирийыш логальым.

- Йолташ ўдырем дене пырля каяш кутырен келшышна да директор деч кок специалист кўлман верыш колташ йодна, - манеш Мария Григорьевна. - Тыге Уфасе спиртзаводыш толна.

- Спиртзавод воктене те‰гылыш шична, - шыргыжын ойла мыйын героем. - Кидыш документым кученак мален колтенна. Начальник, кудыж деке ме пурышаш лийынна, лач кечывал кочкыш гыч толын. Мемнам помыжалтарен огыл, а шке помыжалтмынам вучен. Документнам ончен лекте да каласыш, чечас машина спиртым ястара да Урюшский спиртзаводыш каеда.

Но тушто мемнам вучен огытыл, директор мыланна специалист-влак огыт кўл манын. Кок кече гыч ме уэш Уфашке толынна. Варажым ты директорым паша гыч луктыныт, мыйым технологлан налыныт.

Мария Григорьевна икмыняр ий тў‰ инженерын заместительже лийын, вара тў‰ инженерлан шогалтеныт.

Урюшышто Мария Григорьевна ончыкылык пелашыжым вашлийын. Александр Андрюков армий деч вара ялыш толын. Самырык-влак вашлийыныт, кок ий гыч мужыра‰ыныт. Кум ўдырым ончен-куштеныт: Ольга Караидельыште ила, Света - Уфаште, Ирина - Мишканыште. Еш вуй ты илыш дене шукертак чеверласен, а кувавам пытартыш кечыже марте шым уныкаже, 6 кугезе уныкаже куандареныт.

Чонет волгыдо верыште лийже, Мария Григорьевна!

Алена ГРИГОРЬЕВА.