Илышым арам илен огыл

Илышым арам илен огыл

1933 ий 5 сентябрьыште Мишкан районысо Бабай ялыште Фатхинуров Галиаскарович ден Махия Кафиабраровнан ешыштышт икымше икшыве шочын. Эрге таза шочын. Тыге мемнан геройна Фаниль Фатхинурович Фатхинуров ўмыржє мучко таза, пе‰гыде кап-кылан кушкын, чыла лишыл е‰же-влаклан ўшанле э‰ертыш лийын. Тудын деч вара эше кум шольыжо да 2 шўжарже изаштын пе‰гыде туп-вачыж ше‰гелне шуаралт кушкыныт.

Галиаскаровмыт ешыште чылажат шке радамже дене каен. Ача-ава колхозышто пашам ыштеныт, Фаниль ден Наиль школышто тунемыныт. Но кенета шучко - сар тў‰алын. Фаниль Фатхинурович деч ту годсо жапым йодмо годым эре шинчаже вўдыжга. «Ту пагытысе чон сусыр да єпке кызытат о‰ым иша», - манеш мыйын героем.

Тунеммым кудалташ пернен, пашам ышташ кўлын, вет ялыште йоча, ўдырамаш да шо‰го-влак гына кодыныт. 8 ияш Фаниль Фатхинурович йоча куан ден модмашым монден, кугые‰ радамыш шогалын. Тыге тудын паша корныжо тў‰алын. Кок ўшкыжым кичкен, пасум тырмален. «Шкемын ўшкыжем-влакым тачысе гаяк шарнем. Шемыжым Шурка манынна, йошкаргыжым Гарифка…»

Тиде пашам ыштен кертат мо манын, нигє йодын огыл. А уржа-сорла жапыште шийме шурным аралаш Татарбайыш шупшыктенна. Йоча-влак кажне грамм шурнылан вуйын шогеныт. Ик кормыж шурным йомдарен ончо… Сандене обозым вараш теменыт гын, рвезе-влак шурно ўмбалнак маленыт, ороленыт, а эр ўжара дене корныш лектыныт.

1943 ийыште нелын сусыргышо ача пєртылын - пел йолан инвалид. Тудын толмыж дене суртышко илыш изиш тєрланымылан ўшан толын, йєратымаш тул чўкталтын. Ешыште эше кум икшыве шочын.

Сар деч вара ялыште шымияш школ почылтын, Фаниль Фатхинурович тушто тунемын.

1952 ий 9 майыште Фаниль Фатхинуровым Совет Армий радамыш налыныт. Уссурийскыште учебкым эртымеке, нуным Китайыш колтеныт. Тудо ныл ий механик-связист-телеграфист лийын служитлен. Служба «Дальний» портышто эртен, Желтый те‰ыз деч 50 метр тораште. «Тунам Китай ден СССР коклаште пеш поро кыл лийын, - шарналта Фаниль Фатхинурович. - Мемнан частьыште 12 е‰ служитлен. Мыланна вузышто тунемше студент-влак дене, предприятийлаште пашам ыштыше-влак дене вашлиймашлам организоватленыт. Чыла вере шокшын вашлийыныт. А кунам Сталин колен, китаец-влак чылан уремыш лектыныт да шортыныт».

Шочмо ялышкыже тудо 1956 ий апрель мучаште пєртылын. Мутат уке, тудо иктаж-кушко каяш, илышым ужын кошташ шонен, но порыс манме нигуш колтен огыл: ача-ава пелен лияш кўлын. Тыге Фаниль Фатхинурович ўмырешлан шочмо районешыже кодын. Армий деч вара вигак Янагуш ялысе магазин вуйлатышылан шогалтеныт. Кок ий гыч Пайтарашке кусареныт, а эше кок ий гыч Кемий сельпом вуйлаташ тў‰алын.

Фаниль Фатхинурович нигунам кугу должностьым налаш тыршен огыл, а ўшанен пуымо пашам эре чын да лийже манын шуктен. Вуйлатыше-влак тудын тыршымыжым, е‰-влак дене ик ойым писын муын моштымыжым ужыныт. Тыге 1960 ий февральыште «Дружба» колхозын тўшка погынымашыштыже тудым озанлыкын освобожденный комсоргшылан сайленыт.

Ик ий гыч Промкомбинатыш мастерлан кусарат. Тунемме курс деч вара старший мастерлан шогалтат. Нине ийлаште тудо Уфасе чодыра озанлык техникумым заочно тунем пытарен.

1972 ийыште Мишкан лесничествыште техниклан пашам сайын ыштыше Фаниль Фатхинуровичым КПСС райкомын икымше секретарьже Лысенко шкеж дек ўжыкта. «Тыйын торговльышто пашам ыштыме опытет кугу, сандене Кемий сельпом тый дечет моло нигє сайын вуйлатен ок керт», - каласен Николай Трофимович. Эрлашыжым пайщик-влакын погынымаште тудым сельпо председательлан сайлат. Тушто тудо 10 ий, сайлыме срок эртымешке, пашам ыштен. Вара адак чодыра озанлыкыш мастерлан кусна.

1989 ий июньышто Мишкан лесничество Бирский лесхозыш Фаниль Фатхинуровичым лесничийлан кусараш йодмаш дене лектын. Районный лесничествым вуйлатыме должность гыч тудо сулен налме канышыш лектын.

Теве тыге калык озанлыкын йєршын кок тўрлє отрасльыштыже - торговля да чодыра озанлык - уста вуйлатыше пашам ыштен.

«Планым темыме да паша лектышым кугемдыме дене пырля вуйлатыше шке пашае‰же-влак верч шонышаш лийын. Кєн тыршымыжлан верч се‰ымашке шумым палыман, - мутшым умбакыже шуя Фаниль Фатхинурович. - Мыйын вуйлатыме организацием-влак шагал е‰ан лийын огытыл. Кемий сельпошко ялласе 32 магазин, пекарня, столовый пуреныт, а лесничествыште 102 е‰ пашам ыштен. Кажне пашае‰ ше‰гелне - айдемын пўрымашыже, тўрлє койышан е‰-влак, нунын ешышт, илыме да социальный проблема.

Пашае‰-влак мыйым эре пагаленыт, коллектив икоян лийын, ик еш гай илен. Чыла вере вашла полшымаш, пагалымаш, порылык озаланеныт. Сандене шкемым пиаланлан шотлем». Ф. Фатхинуровын пашажым коллектив гына огыл кўкшын аклен. Тудо шуко гана Башпотребсоюзын, Чодыра озанлык министерствын почетный грамотышт дене палемдалтын. Лесничий-влакын всероссийский съездышкышт делегатлан сайлалтын. 1980 ийыште пашаште кугу се‰ымашыш шумыжлан «Жигули» машинам черет деч посна налаш правам налын. Тудлан «Пашан ветеранже» лўмым пуымо.

«85 ияш улыда гынат, кызытат чолга, илышлан куаныше да таза улыда. Секретше могай?» - йодам мый юбиляр деч.

«Пашам ыштыме годым тый эре таза улат, - шыргыжалын вашешта тудо. - Бабайыште иленам гынат, пашам эре вес яллаште ыштенам. Машинам налмешке корны‰гай машина дене кошташ логалын. Кемийышкат, Мишканышкат чўчкыдынак йолын коштынам. Вуйлатышын пашаже эре ненормированный лийын. Пе‰гыде дисциплинылан изинекак тунемынам. Корно кеч-мыняр кужу лийын гынат, мый кажне кечын 7 шагат эрдене паша верыштем лийынам. А паша гыч мє‰гє пєртыл шумешке, чўчкыдынак йўд лийын. Кеч-кушто пашам ыштенам, кеч-мыняр шагатлан мє‰гє пєртылынам гынат, суртышто эре шокшо кочкыш вучен. Ватем Назира Шакуровна дене ме 1959 ийыште мужыра‰ынна, ынде кудло ий вашла йєратен, келшен илена. Таза лийына гын, 28 январьыште бриллиант сўаным палемдаш тў‰алына. Назира Шакуровна - педагогический пашан ветеранже».

Фаниль Фатхинуровичын эше ик йєратыме пашаж нерген ойлыде ок лий. Тиде - тудын мўкш отарже. Ынде ятыр ий пашам йєратыше тиде еш мўкшым онча. Мўкш-влакым кузе акла да пагала - тидым ужаш кўлеш. Оза-влак шкештат мўкш гаяк пашам ыштат, лишыл е‰ышт верч азапланат, нунын суртышт чыла е‰лан эре почылтын.

Ойлат, пєръе‰ илышыштыже пуше‰гым шындышаш, пєртым чо‰ышаш, эргым куштышаш. Таче ўшанлын каласаш лиеш: «Юбиляр илышыжым арам эртарен огыл». Нуно кум икшывым ончен куштеныт: Венер, Зульфия, Алик. Кажныже илышыште шке вержым муын. Фатхинуровмытын 6 уныкашт да 7 кугезе уныкашт уло.

Фаниль Фатхинурович илышыштыже ик пєртым гына огыл чо‰ен. Пенсийыш лекмекыже, Мишканыште пєртым чо‰ен, тушко илаш кусненыт.

А Фаниль Фатхинуровичын шындыме кож, пўнчє, лышташан пўнчє-влак вуйыштым кўшкє нєлтен шогат (Кемий ялыш пурымо курыкышто, Кемий ден Бабай корно воктене, Шабан ден Умари ял-влак коклаште, Чияле-Тау, Кыек-Тау курык серлаште да моло вереат), нуно кушмо чыла верым ойлен пытарашат ок лий.

Юбилейда дене Фаниль Фатхинурович! Назира Шакуровна дене когыляндат пе‰гыде тазалыкым да кужу-кужу жаплан пиалым тыланена!

И. ШАКУРОВ.