Икымше пионер лагерь

Икымше пионер лагерь

Мемнан районышто икымше пионер лагерь Унур ял деч тораште огыл Инак энер воктене почылтын. Тидлан верым райсоветын лўмын ыштыме комиссийже ойырен.

1960 ий июнь тылзын икымше декадыштыже мыйым, Пўрємучаш шымияш школын самырык туныктышыжым, роно вуйлатыше Мадияров Андрей Михайлович ўжыктыш да райсовет председательын заместительже Петров Михаил Яковле- вич деке вўден кайыш. Умбакыже

мо лиймым радамынак возаш тыршем.

Эн ончычак Андрей Михайлович тў‰але: «Мемнан ончылно пеш ответственный задача шога - икымше гана районышто виш кава йымалне

пионер лагерьым почына. Ме тыйым икымше пионер лагерьын начальникшылан шогалаш темлена…». Ты шомак мыланем йєршын

вучыдымо лийын. Шуко шоныде, вик вашештышым: «Уке Андрей Михайлович, мый ты пашам шуктен ом керт, йоча-влак дене ыштыме паша

опытем йєршын уке…». Вара Андрей Михайлович пе‰гыдын ойлаш тў‰але: «Нимат огыл. Ме чыланат пашам опыт деч посна тў‰алынна. Чын, куштылго ок лий, но ме ўшанена, тый - самырык коммунист, тиде пашам ыштен кертат. Сандене мый тачак тиде должностьыш шогалташ приказым возем да старший пионервожатый ден когыньдам ик арнялан курсыш тунемаш колтена. Уфаште лачак лагерь начальник ден старший пионервожатый-влакым ямдылыме курс почылтеш…»

Райсовет председательын замже М. Я. Петров ешарыш: «Ме чыла шотыштат полшаш тў‰алына». А. М. Мадияров эрла эрденак ронош толаш, документ-влакым налаш да курсыш каяш кўштыш. Курс Уфаште Пионер да школьник-влак дворецыште эрта.

Мый ты ойлан шке семынем ятыр шоненам - молан лач мыйым ойырен налыныт? Вара тыгай иктешлымашым ыштышым: армий деч вара

пашам ыштыме кок ий жап мыланем пеш лектышан лийын.

1. 1959 ий майыште мыйым КПСС радамыш пуртеныт да совхозын Козаш отделенийыштыже партбюро секретарьлан сайленыт, партпросвещенийын пропагандистшылан шогалтеныт, Новотроицкий сельсоветын депутатшылан сайленыт.

2. Школышто художественный самодеятельность дене кружокым вуйлатенам, тунемше-влак районный смотрышто кандашияш школ-влак коклаште икымше верым налыныт.

3. Козаш клубын молодежьшо районный смотрышто икымше верым налын (кружокым мый вуйлатенам).

4. Школышто да ялысе молодежь коклаште спортивно-массовый паша нєлталалтын.

5. Калык дружина пашам сайын ыштен (мый дружинын командирже лийынам).

Тунам чыла нине паша-влак тугок ышталтыныт, общественный нагрузка семын. Лач калык дружиным вуйлатымылан отпускыш кок кечым

ешарен пуэныт.

Мый тачат ту годсо роно вуйлатышылан, туныктышо-влакын райком профсоюзыштлан, комсомол райкомлан, культура отделлан тауштен илем. Нуно мыйын тыршымемым ужыныт, кок арнялан Москвашке тугок путевкым пуэныт.

Уфасе Пионер дворецыште эртыше курс мыланна пеш шуко пуэн. Сандене курс гыч пєртылмеке, ме пе‰гыдын ўшанен пашалан пижынна.

Лагерьын штатше тўрыснек ончыл самырык туныктышо да Благовещенский педучилищыш студент-практикантше-влак гыч чумыралтын.

Лагерьыште поварлан вич кече Мишкан столовыйышто стажировкым эртыме деч вара, мыйын ватем Оксиня Яметовам, полышкалышыжлан Благовещенский педучилище гыч практикылан толшо ик студенткым шогалтыме.

Лагерьын пашам тў‰алмыж деч ончыч роно вуйлатыше А. М. Мадияров ден пионер пєртын директоржо Павел Семенович Паляев организационный совещанийым эртарышт. Тушто тў‰ верышке йоча-влакын тазалыкыштым да илышыштым аралыме йодыш лийын.

Мемнан коллективын тў‰ кураторжылан П. С. Паляев шотлалтын. Тудо кажне кечын гай лагерьыш миен. Тудын кўштымыжє мыланна

закон лийын.

Йоча-влакым лагерьыш налаш ямдылыме эн неле паша тў‰алын. Тидлан ныл кечым веле пуымо. Мемнан ончылно иктаж гектар кумдыкан чара вер, йырым-ваш мотор пўртўс, воктенак Инак э‰ер йога, э‰ер сер мучко памаш-влак чыргыктен йоген лектыт. Моткоч сай, но изишак куп ўпш шижылтеш. Ончычсо ийлаште Мишкан промкомбинат ден лесничество тыште мочылам лукташ кўрым вўдыштє кийыктеныт.

1960 ий гыч район вуйлатыше да санэпидемстанций ты пашам чарен. Электричество лийын огыл. Сандене тул деч посна чыла пашам шукташ кўлын. Радио, телевизор укелыт, писын пужлышо кочкышым аралаш холодильник уке, телефон уке.

70 е‰ым кум гана пукшаш кухня кўлын, ко‰га уке, ко‰гам ышташ кермыч кўлын, кухньылан чыла приборым, атышєрым муаш да кондаш

кўлын.

П. С. Паляев дене эре йол ўмбалне лийынна. Павел Семеновичын йєным муын моштымыжлан кєра кажне кечын могай-гынат проблемым решатленна. Лагерьын штатше эр ўжара гыч кас йўд марте пашам ыштен. Пєръе‰-влак нылытын гына лийынна, сандене мемнан ўдырна-влаклан пєръе‰ пашамат шукташ пернен.

Павел Семенович эн ончычак 10 веран ныл военный, 3 веран кок туристический палаткым кондыш. Нуным шогалтыме гыч пашанам тў‰алынна. 10 веран палаткылам 15-16 верлан келыштаренна, кум могырышто нар-влакым шогалтылынна, а покшелне раскладушка-влакым шындылынна. Кўлеш лийме годым нуным поген, нарыш пышташ лийын.

Ко‰гам оптышо кум мастерым кычал муым, нуно ик кечыште ныл котеллан да ныл плиталан ко‰гам луктыч. Шылым да шєр продуктым аралашлан «холодильникым» ыштышна. Тидланже ик памашыште 200 литр пурыман кўртньє печкем шындышна, кўшычын кече ынже

пелте манын, леведышым ыштышна. Ныл отрядлан ситыше кужу ўстел-влакым, те‰гыл-влакым ыштышна. ™стембалне клеенкым шарышна да тўрлажым изи рейка дене пудален шындышна, мардеж нєлталдымашын.

Ик кече жапыште Инак э‰ер гоч йолешке кўварым ыштен шуктышна, кок могырым ломаш ден перилым ыштышна, эсогыл пужарашат жап ыш лий.

Нылымше кече мучаште кураторна П. С. Паляев тольо да писын ыштыме пашанам ончен, пелештыш: «Тегак шуэн огына керт. Мемнам вашкыктат, кумышто кечывал жаплан пионер-влак лагерьыш толыт. Мом ыштен шуктен огыдал, лагерь пашам ыштыме годым ыштыман. Тидлан кугурак класслаште тунемше пионер-влакым ушен кертыда». Эрлашыжым эрдене боевой тревога дене лагерьыште эн кўлешан объектым - ўдыр-влаклан да эрге-влаклан ик веран туалет-влакым 12 шагат кечываллан ыштен шуктышна. Варажым тудым эше кок

верлан ешаренна.

Вара паша вургемым кудашын, писын гына кечывал кочкышым ыштышна да икымше пионер-влакым вашлияш ямдылалтна. 13 шагат деч вара колхоз, совхоз, предприятий-влакын грузовой машинашт дене пионер-влак толаш тў‰альыч. Кум шагатлан чылан толын пытышт. Икымше гана пукшаш кочкаш шолталтын ыле, чыла йочам пукшышна. Вожатый-влак йоча-влакым ныл отрядлан шелыныт, кажныштым палатка еда вера‰деныт да кажне йочалан малыме верым палемденыт. Вара лагерь дене палыме лияш 30 минут яра жапым пуымо.

Тўшка построенийыште лагерьыште шкем кучымо правил, кече режим, дисциплина да порядке нерген умылтарышна. Кас кочкыш деч ончыч лагерьыш роно вуйлатыше А. М. Мадияров тольо, мемнан дене, йоча-влак дене вашлийын мутланыш.

Кок кече гыч лагерьым официально почаш палемдыш. Сценарийым вожатый-влак сайын ямдыленыт, но тидлан тўрлє школ гыч толшо йоча-влакым ямдылаш кўлын. Тиде жаплан мый уста баянистым муын шым керт, сандене шкаланем музиканым шокташ пернен. Йєра эше практикант-влак чылан гаяк мандолин дене сайын шоктен моштеныт, тидыже пашам куштылемден.

Лагерьым почмо кече мондалтдыме йоча пайремыш савырнен. Тышке район вуйлатыше-влак, ронон, туныктышо-влак профсоюз райкомын, КПСС да ВЛКСМ райком-влакын, икмыняр сельсоветын председательже, К. Маркс лўмеш колхозын председательже Б. И. Ибулаев да ача-

ава-влак толыныт. Моло семын лийынат кертын огыл, вет районыштына икымше гана пионер лагерь почылтын. Тиде кече моткоч яндар, шокшо шоген.

Но ик кече гыч игече пужлыш, кандаш кече чарныде йўр йўрын. Йўр опты- мо ко‰гам шалаташ тў‰алын, вет тудын леведышыже лийын огыл. Йоча-влак эре палаткыште шинченыт, кочкашат туштак пукшымо.

А поварлан ыштыше ватем (тудо эре йўр йымалне шоген) мыйым вурсаш тў‰але: «Молан мыйым марлан налынат! Вет тый мыйым тамыкыш конден шогалтенат! Чыла йєратымашем чонем гыч поктен луктынат. Кызытак пашам кудалтем да ачам-авам деке каем!»

Йєра, лагерьыште ыштыше моло ўдырамаш-влак тудым лыпландарен кертыныт: «Ксенья, ида кай, пожалуйста. Йўр йўрмылан Николай Яметович титакан огыл вет. Ме чылан тыланет полшаш тў‰алына».

Эрлашыжым эрдене велосипед дене лавыран корно дене Мишканыш кайышым. Тунам асфальт нигушто лийын огыл. Пионер-влак пєртын складыштыже леведышлык калай улмым шарналтышым, Пионер пєрт леведышлан конденыт. Техничка деч йодам: «Тендан склад деч сравочда уке?». Тудо изиш єрынрак шогышпуаш але уке манын шонен, очыни. Директор ты кечын Уфашке командировкыш каен улмаш. Мый склад гыч сравочым нальым да Пионер пєртын шофержым, ГАЗ-51 машина дене ыштыше Кашаповым кычалаш тў‰альым. Муым… Тудо полшаш келшыш. 20 лист калайым машинаш оптен, лагерьыш на‰гайышна. Ныл пєръе‰ йўр вошт кухня ўмбалне леведышым ыштышна. Ватем лыпланыш гына огыл, эсогыл куаныш. Павел Семенович командировка гыч пєртылын да мыйын тыгай «осал» пашам ыштымем пален налмеке, вик лагерьыш толын шуо. Туге почкен пытарыш, тачат чыла шарнем, пуйто те‰гече веле лийын. А тидлан 58 ий эртен. Леведышым рончыкташ ыш тў‰ал. Ик кече гыч мемнан лагерьыш Мишкан лесничествын лесничийже толын лекте да вик ўмбакем ораш тў‰але: «Кызытак пионер лагередым тышеч кора‰де. Тиде мемнан мландына, государственный лесничествын!».

Мыят лўдын шым шого: «Лагерь мыйын огыл, а районын. Лўмын ыштыме комиссий тиде верым ойырен. Кай райсоветыш да нунылан ойло».

Кок кече гыч тудо уэш мемнан деке тольо да ынде «молан оксам тўлыде тыште пуым ямдыледа» манын титаклаш тў‰але. «Таум каласе, - манам мый, - йырым-йыр шўйшо пу-влакым погена. Лагерь йыр ару, яндар лийшаш. Тиде шўкшакетым чаманет гын, сухостойлан накладнойым да счетым кондо, роно оксам тўла». Тиддеч вара тудо лагерьыш толын огыл.

Индешымше кечылан игече тєрланыш, лагерь пытымешке пашам план почеш шукталтын. Кум ялыште концертым ончыктен шуктышна. Иктыже К. Маркс лўмеш колхозышто. Тидын нерген колхоз председатель Борис Ибулаев, варажым тудо Марий Элыште ял озанлык министр лийын, мемнам моктен ойлен. Лагерьыште ме ныл пєръе‰ гына лийынна манын ойлышым. Тиде - мый, лагерьын начальникше, физрук да кумдан палыме фотограф Сидор Федоров, отрядын вожатыйже, Благовещенский педучилищын практикантше Николай Исламов, завхоз Василий Русинов. Тиде жаплан 58 ий эртен гынат, шинча ончылнем тачат пионер-влакын стройышто шогымышт конча. Вет ынде нунылан 70 ий утла погынен, шукышт ты тўня дене чеверласеныт. Шукыштын пўрымашыштым мый таче ом пале. 1960 ийыште икымше пионер лагерьыште каныше шерге пионер-влак, йўкдам пуыза. Таче мый ту годсо каныше-влак гыч икмыняр эн чолга пионерын гына лўмжым шарнем: Чорай школ гыч Надежда Кадиева, Мишкан школ гыч Пенькин (лўмжым ом шарне), Пўрємучаш школ гыч Виталий Байгазов.

Шке инициативыж дене мемнан деке Мишкан кыдалаш школын завучшо И. И. Иксанов кок гана миен да ситыдымашым ужын, вигак каласен.

ГАЗ-51 машинан водительже Кашапов лагерьлан мо кўлешым шупшыктен, шкежак опташ, ястараш полшен. Тыгай поро е‰-влакым мондаш ок лий.

Д. ЯМЕТОВ, 1960 ийыште «Чайка» лагерьын начальникше. (Фотоматериалым «Путник» рўдер пуен).