«Ен-влакын тауштымашышт мылам эн шерге»

«Ен-влакын тауштымашышт мылам эн шерге»

28 январьыште «РСФСР просвещенийын отличникше», «Башкир АССР-ын заслуженный туныктышыжо», мер пашае‰ Салават Каримзянович Андерзянов 70 ияш юбилейжым палемда

Тиде о‰ай, интеллигентный да моткоч тыматле е‰ын илышыже моло-влакын гаяк паша, еш, куан да ойго, кычалмаш гыч шога да тўрлє событийлан поян. А профессионал-педагог, мер пашае‰ семын тудлан кугу чытышан да мунло лияш, профессиональный мастарлыкым эреак шуарен шогаш логалын.

Салават Каримзянович дене мутланаш моткоч куштылго улмаш.

- Пўрымашланда огыда єпкеле? Ше‰гек савырнен ончалаш гын, мом вашталтынеда ыле?

- Пєръе‰лан 70 ий - кугу ийгот. Пўрымашем мылам о‰ай, событий-влаклан поян илышым пєлеклен. Ше‰гек савырнаш лиеш гын, пўрымаштем ниможымат ом вашталте ыле, очыни, - манеш юбиляр.

Салават Андерзянов Караидель районысо Куртлыкуль ялыште шочын. Йоча жапше аваж могырым куваваже Зайтуна Зиатдиновна дене эртен. Шымияш школым тунем пытарымешкыже тудын дене илен. 1961 ийыште 13 ияш йоча Белебейысе педагогический техникумыш тунемаш каен.

- Школ директор выпускник-влаклан педтехникумыш экзаменым сдатлаш каяш кум е‰лан разнярядке улмо нерген увертарен. Тушко тунемаш каяш Рафаэльлан, Альфиналан да мылам ўшаненыт, - ойла Салават Каримзянович. - Ме кок шочмо акам дене экзаменым сдатлышна. Но мыйын тушто тунемаш кумылем лийын огыл: 28 ўдыр коклаште ме ныл рвезе веле лийынна. Мє‰гє пєртылмеке, ача-авамлан экзаменым сдатлен шым керт манын каласышым. Шудым ямдылыме жап. Мый имне дене шудым погаш тў‰альым да колхозеш кодаш шонен пыштышым. Ача-авам деке тунемаш пурен кертмем нерген толшо увер чыла шонымашем вес велышкыла савырен. Вургемым фанер чемоданыш оптен, мыйым тунемаш колтышт.

Техникумышто Салват Каримзянович физикым туныктышын урокшым йєратен шынден, физкабинетын внештатный лаборантше лийын. Техникумышто ты должностьлан штатный единица лийын огыл Салават Андерзянов ты предметым тунар чот йєратен шынден, тунем пытарыме деч вара лач физикым гына туныкташ шонен. Тунем пытарыме жап шумеке, выпускникын кумылжым шотыш налын, Земфира Салигаскаровна тудлан йєратыме предметшым туныктен кертшашлан удостоверенийым ышташ темлен. Кандашияш школышто физикым туныкташ йєным пуышо удостоверенийым ыштеныт, печатьым шынденыт да директор подписьше дене пе‰гыдемден.

1965 ий 15 августышто тудо Караидель РОНО-шко пашаш пураш толын. Тў‰алтыш класслаште туныкташ Салават Каримзянович вигак тореш лийын. РОНО вуйлатышын мом туныкташ шонымыжо да тидлан праваже улмо нерген йодмеке, тудо техникумышто ямдылыме удостоверенийым шуялтен. РОНО вуйлатыше тиде кагазым кидышкыже налын, ик жап пєрдыктыл шинченат, чытен кертде воштыл колтен… Ятыр жап воштыл шинчен гынат, Салават Андерзяновичым шочмо ялышкыже физикым туныкташ колтеныт.

- Мый школыш тольым. Тунам мыланем 17 ий лийын. А класслаште тўрлє ийготан е‰-влак тунемыныт. Южыштым военкомат виеш туныкташ колтен. Шоналтыза, классыште мыйын та‰аш йоча-влак шинчат, могай дисциплина нерген мут лийын кертын? - Салават Каримзянович эртыше жапым шарналтен, веселан шыргыжеш. - Кеч-мо гынат ме ик ойым муын кертынна.

Школышко самырык, шке пашажым йєратыше туныктышо толмеке, кинемотографист-влак кружок пашам ышташ тў‰алын: шке кином сниматленыт да киноаппарат дене ончыктеныт. Лентым Уфасе ательеште проявитленыт. Вара Салават Каримзянович изи телевизорым налын да школеш шынден. Тудым чумыр ял дене онченыт.

1967 ийыште высший учебный заведенийыш тунемаш пураш шонен пыштен. Кушко гына документым пуэн огыл, чыла вере техникум деч вара кум ий пашам ыштыме нерген справкым йодыныт, лач Уфимский аваиационный институтышто гына йодын огытыл.

Йодмашым тушко пуэн. Кок арня ямдылалтын. Математика дене вступительный экзаменыште изирак томаша лийын каен. Лач экзамен тў‰алшаш годым Москва гыч серыш толын да тудын тунемаш пураш возымо йодмашыжым экзаменационный комиссий пе‰гыдемден огыл улмаш. А мє‰гыштє тудым военкомат гыч армийыш каяш повестка вучен. Призывник самырык боецын курсшым Стерлитамакыште учебный ротышто эртен, вара ГДР-ыш колтеныт.

Пел ий радист лийын служитлымеке, тудым учебный ротыш кусарат - самырык салтак-влакым туныкташ тў‰алеш. 1968 ий 23 августышто Чехословакийыште боевой действийыште участвоватлен. 1969 ийыште шочмо ялышкыже пєртылеш.

1971 ийыште Бирский педагогический институтын физико-математический факультетышкыже тунемаш пура. Тунемме жапыштыже физико-математический наука кандидат А. Варисовын вуйлатыме кружокыш коштын. Икмыняр моло студент дене пырля диплом пашам возаш Москваш колтеныт.

- Тидын марте мый йот йылме факультетыште тунемше Фиалка Карамовнам марлан налынам, тудын дене Бирскыштак палыме лийынна, - шарналта ветеран.

Институт деч вара Салават Андерзяновым Мишкан кыдалаш школыш физикым туныкташ колтат. 1981 ийыште естественный предмет-влак шотышто завучлан шогалтат. Туштат тудо илышыш уым пуртен. Икымше гана районышто радиоузелым почмо, радиостанцийым налме, тудлан туныкташ тў‰алыныт.

1988 ийыште чо‰алтше 2 №-ан кыдалаш школ директорлан шогалтат. Июнь гыч тў‰алын, 1 сентябрь марте туныктышо-влак школым у тунемме ийлан ямдыленыт: мушкыныт, чиялтеныт, мебельым конденыт… Тиде паша туныктышо коллективым пе‰гыдемден. А коллектив изи огыл: кандашияш школ гыч 18 туныктышо да 1 №-ан школ гыч куснышо 4 туныктышо: Г. Королева тў‰алтыш класслаште туныктен, С. Каюмовам завучлан шогалтеныт, Ф. Андерзянова йот йылмым туныктен, М. Рогалев физкультурым да НВП-м намиен.

С. Андерзянов директор лийын гынат, физикум кудалтен огыл. Мє‰гешла, Бирский пединститутысо коллегыже-влак дене кылым ыштен, школышто физико-математический факультетыш тунемаш пураш ямдылыме курсым почын. Районышто 2 №-ан школ абитуриент-влакым ямдылыме базышке савырнен. Тушко Кемий, Нерге, Ирсай да моло ялла гыч коштыныт. Школышто эн ончычак Российын опытан преподавательже-влак Шаталовын, Лысенкован йєнышт дене туныкташ тў‰алыныт. 90-шо ийлаште 1 классышке информатика, йот йылме уроклам пуртеныт, шахмат дене модаш туныктеныт. Класс-влак интерес йєн дене шелалтыныт: иктышт информатикым, весышт шахматым ойырен налыныт. РОНО-што тарификацийым эртыме годым финансист-влак у тў‰алтыш ваштареш лийыныт. Но РОНО-н тунамсе вуйлатышыже А. Александров туныктышо-влак могырыш шогалын.

Салават Андерзянов республикысе «Эврика» туныктышо-влак ушемын членже лийын. Нуно «Физика в школе» журналышке статья-влакым возеныт, республикысе школлаште виш урок-влакым эртареныт.

РОНО-што методический кабинетым вуйлатыше З. Иргубаеван темлымыж почеш районышто «Идалыкын эн сай туныктышыжо» конкурсым эртараш тў‰алыныт. Районышто эртарыме икымше конкурсышто Салават Каримзянович се‰ышыш лектын, республиканский конкурсышто кокымшо верым налын.

2000 ийлаште районласе администраций-влак пелен у информационно-аналитический отделым ышташ тў‰алыныт. Мемнан районышто администраций вуйлатыше В. Бикмурзин ты должностьыш С. Андерзяновым шогалтен. Отдел вуйлатыше-влак районласе религиозный организаций, культурный национальный рўдер-влакын пашаштым виктареныт, район вуйлатыше-влаклан аналитический материал-влакым ямдыленыт, информационный рўдер-влакын пашаштышт участвоватленыт.

С. Андерзянов 2006 ий гыч 2017 ий 1 февраль марте, сулен налме канышыш лекмешкыже, тў‰ пашаж деч посна «Единый Россий» партийын верысе отделенийжын исполкомжым вуйлатен. Партий член-влакын радамышт ты жапыште 200 е‰ гыч 650 е‰ марте кушкын.

Кызыт С. Андерзянов ветеран-влакын первичный организацийжын секретарьже, районысо ветеран-влак советын членже.

- Салават Каримзянович, Те ик ий гына огыл мер пашаште тыршенда. Иктаж-могай сулен налме наградыда уло мо?

- Туныктымо пашаште тыршымылан «РСФСР просвещенийын отличникше», «БАССР-ын заслуженный туныктышыжо» знак-влак дене палемдалтынам. Мер-политик илышыште тыршымылан БР Государственный Погынымаш-Курултайын Почетный грамотыжым налынам, БР-ын вуйлатышыже Р. Хамитов 2014 ийыште Тауштыме серышым, «От президента» манме шарнымаш пєлекым кучыктен.

- 70 ийыш шуында, эше моткоч чолга улыда, шкендан деч самырык-влак деч рвезынрак койыда. Тидын тшотышто мом каласен кертыда?

- Мемнан ешыште чылан таза илыш-йўла дене иленыт да илат. Яра жапыште пелашем дене ече дене коштына, йолын кошташ йєратена. 42 ий мый шкенан школ, район, администраций верч тўрлє та‰асымашлаште участвоватленам.

- Сулен налме канышыште улыда. Кызыт могай пашам шуктеда?

- Паша шуко вийым налын. Нимоланат жап ситен огыл. Ке‰ежым ватем дене суртышто олмыктымо, тєрлымє пашалам шуктенна. Садым шынденна: грушым, олмапум, виноградым, облепихъым. Уныка-влакым вет мо дене гынат куандараш кўлеш. А нунышт мемнан визытын улыт. Булат эргына Гузель шешке дене Уфаште илат, Альбина ўдырна ден Вадим ве‰ына Мишканыште пыжашым оптеныт.

- Салават Каримзянович, ме Тендам юилейда дене уло кумылын саламлена да ончыкыжымат тыгаяк чолга, самырык, илышлан куаныше, поро лияш тыланена.

Алена ГРИГОРЬЕВА.